1. Wprowadzenie

Projekt „Legionowo Story” jest przedsięwzięciem edukacyjno-społecznym skierowanym do uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych z terenu Legionowa. Jego głównym celem jest popularyzacja historii lokalnej, rozwijanie zainteresowania dziedzictwem miasta oraz zachęcenie młodzieży do samodzielnego odkrywania i dokumentowania opowieści związanych z Legionowem, jego mieszkańcami, rodzinami i miejscami pamięci. Projekt obejmuje m.in. konkursy „Archiwum historii mówionej”, „Z rodzinnej szuflady” oraz grę terenową „Tajemnice dawnego Legionowa”.

Jednym z kluczowych elementów projektu będzie udział nauczycieli języka polskiego, historii oraz innych nauczycieli posiadających kompetencje przydatne w pracy z uczniami nad projektami dokumentacyjnymi, literackimi, historycznymi i multimedialnymi. Ich zadaniem będzie przeprowadzenie cyklu spotkań, warsztatów i instruktaży dla uczniów szkół legionowskich, przygotowujących młodzież do udziału w konkursach oraz do opracowania wartościowych prac konkursowych.

2. Rola nauczycieli w projekcie

Nauczyciele uczestniczący w projekcie będą pełnić funkcję przewodników, mentorów i opiekunów merytorycznych uczniów. Ich zadaniem będzie nie tylko przekazanie wiedzy, lecz także wspieranie młodzieży w samodzielnym myśleniu, zadawaniu pytań, interpretowaniu źródeł, budowaniu wypowiedzi oraz odpowiedzialnym dokumentowaniu historii lokalnej.

Szczególne znaczenie będzie miało przygotowanie uczniów do udziału w dwóch konkursach:

• „Archiwum historii mówionej” – konkurs polegający na przygotowaniu wywiadów ze starszymi mieszkańcami Legionowa, rejestrowaniu wspomnień i opracowywaniu ich w formie nagrań audio, wideo, podcastów lub krótkich materiałów multimedialnych.
• „Z rodzinnej szuflady” – konkurs zachęcający uczniów do odkrywania rodzinnych historii związanych z Legionowem oraz prezentowania ich w formie pracy literackiej, filmu lub prezentacji multimedialnej.

Nauczyciele będą wspierać uczniów w taki sposób, aby prace konkursowe były nie tylko poprawne formalnie, ale także wartościowe poznawczo, ciekawe, dobrze skonstruowane i świadomie osadzone w kontekście lokalnej historii.

3. Zakres tematyczny zajęć prowadzonych przez nauczycieli

W ramach projektu nauczyciele będą mogli prowadzić zajęcia, warsztaty i spotkania instruktażowe obejmujące w szczególności następujące zagadnienia:

3.1. Przygotowanie do przeprowadzania wywiadów

Nauczyciele powinni przekazać uczniom podstawową wiedzę dotyczącą prowadzenia rozmów ze świadkami historii, w tym:

• jak przygotować się do rozmowy z osobą starszą,
• jak ustalić temat i cel wywiadu,
• jak budować atmosferę zaufania i szacunku,
• jak formułować pytania otwarte,
• jak unikać pytań sugerujących odpowiedź,
• jak reagować na emocje rozmówcy,
• jak słuchać uważnie i nie przerywać wypowiedzi,
• jak dopytywać o szczegóły bez naruszania komfortu rozmówcy,
• jak zakończyć rozmowę i podziękować za udział.

3.2. Budowanie scenariusza rozmowy

Ważnym zadaniem nauczycieli będzie pokazanie uczniom, że dobry wywiad wymaga wcześniejszego przygotowania. Uczniowie powinni nauczyć się tworzyć prosty scenariusz rozmowy, obejmujący:

• temat przewodni wywiadu,
• krótkie wprowadzenie,
• zestaw pytań głównych,
• pytania pomocnicze,
• możliwe wątki poboczne,
• zakończenie rozmowy,
• zgodę rozmówcy na rejestrację i wykorzystanie materiału.

Nauczyciele mogą pomagać uczniom w opracowywaniu przykładowych scenariuszy rozmów dotyczących m.in. życia codziennego w dawnym Legionowie, szkoły, pracy, rodziny, wojny, PRL-u, przemian miasta, lokalnych zwyczajów, ważnych miejsc i wydarzeń.

3.3. Rejestrowanie rozmów i dokumentowanie materiałów

Uczniowie powinni zostać zapoznani z podstawowymi zasadami rejestrowania rozmów, w tym:

• jak przygotować telefon, dyktafon lub kamerę do nagrania,
• jak sprawdzić jakość dźwięku przed rozpoczęciem rozmowy,
• jak wybrać spokojne miejsce do nagrania,
• jak zadbać o czytelność obrazu i dźwięku,
• jak opisać nagrany materiał,
• jak przechowywać pliki,
• jak wykonać podstawową selekcję nagrania,
• jak zachować zgodę i bezpieczeństwo danych rozmówcy.

Nie jest wymagane, aby nauczyciele prowadzili specjalistyczne szkolenia techniczne. Ich rolą będzie przede wszystkim uświadomienie uczniom, że rzetelne dokumentowanie rozmowy wymaga staranności, odpowiedzialności i poszanowania osoby udzielającej wywiadu.

3.4. Formułowanie pytań i odpowiedzi

Nauczyciele języka polskiego i historii będą szczególnie potrzebni w pracy nad jakością wypowiedzi. Podczas zajęć warto omówić:

• czym różni się pytanie zamknięte od otwartego,
• jak budować pytania pogłębiające,
• jak zachęcać rozmówcę do opowieści,
• jak porządkować uzyskane odpowiedzi,
• jak wybierać najważniejsze fragmenty wypowiedzi,
• jak cytować rozmówcę,
• jak opracować wypowiedź bez zniekształcania jej sensu,
• jak tworzyć wstęp, opis i zakończenie pracy konkursowej.

3.5. Praca z historią rodzinną i lokalną

W przypadku konkursu „Z rodzinnej szuflady” nauczyciele powinni pomóc uczniom zrozumieć, że historia lokalna często zaczyna się w domu – w rodzinnych wspomnieniach, fotografiach, listach, dokumentach, pamiątkach i opowieściach przekazywanych przez kolejne pokolenia.

Zakres zajęć może obejmować:

• jak rozmawiać z członkami rodziny o przeszłości,
• jak opisywać rodzinne pamiątki,
• jak łączyć historię osobistą z historią miasta,
• jak tworzyć narrację literacką lub dokumentalną,
• jak przygotować prezentację multimedialną,
• jak odróżniać fakt od wspomnienia,
• jak zachować szacunek wobec prywatnych historii rodzinnych.

4. Oczekiwania wobec nauczycieli

Od nauczycieli uczestniczących w projekcie oczekuje się:

1. Rzetelnego przygotowania zajęć zgodnie z tematyką projektu i potrzebami uczestników.
2. Przekazywania wiedzy w sposób przystępny, praktyczny i angażujący, dostosowany do wieku uczniów.
3. Wspierania uczniów w przygotowaniu prac konkursowych, bez wyręczania ich w samodzielnym działaniu.
4. Kształtowania postawy szacunku wobec rozmówców, rodzinnych historii i lokalnego dziedzictwa.
5. Zachęcania uczniów do samodzielnego poszukiwania informacji, zadawania pytań i krytycznego myślenia.
6. Dbania o bezpieczną i życzliwą atmosferę zajęć.
7. Współpracy z organizatorami projektu, szkołami oraz innymi osobami zaangażowanymi w realizację zadania.
8. Terminowego przekazywania dokumentacji zajęć, wymaganej do rozliczenia i sprawozdawczości projektu.

Nauczyciel powinien pełnić rolę inspiratora i opiekuna procesu edukacyjnego. Najważniejsze jest takie przygotowanie uczniów, aby potrafili samodzielnie przeprowadzić rozmowę, zebrać materiał, dokonać jego wyboru i opracować go w atrakcyjnej oraz wartościowej formie.

5. Wymagania formalne wobec nauczycieli

Ze względu na fakt, że zajęcia będą prowadzone z dziećmi i młodzieżą, osoby zaangażowane w realizację warsztatów powinny spełniać wymagania formalne związane z bezpieczeństwem uczestników.

Od nauczycieli prowadzących zajęcia wymagane będzie przedstawienie aktualnych dokumentów, w szczególności:

1. Informacji / zaświadczenia z Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym – zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi osób pracujących z dziećmi i młodzieżą.
2. Informacji z Krajowego Rejestru Karnego – potwierdzającej brak przeszkód do prowadzenia zajęć z osobami małoletnimi.

Dokumenty te będą wymagane przed rozpoczęciem prowadzenia zajęć. Ich przedstawienie jest warunkiem udziału nauczyciela w realizacji warsztatów w ramach projektu.

6. Wynagrodzenie dla nauczycieli

Nauczyciele prowadzący zajęcia, warsztaty lub spotkania instruktażowe w ramach projektu otrzymają wynagrodzenie za każdą faktycznie przeprowadzoną godzinę zajęć.

W ofercie projektu przewidziano wynagrodzenie za prowadzenie instruktaży i wykładów na rzecz uczestników konkursów za godzinę zajęć. Stawka dotyczy zajęć prowadzonych w ramach działań związanych z konkursami „Archiwum historii mówionej” oraz „Z rodzinnej szuflady”.

Wynagrodzenie będzie wypłacane na podstawie ustaleń organizacyjnych przyjętych przez realizatora projektu, po przeprowadzeniu zajęć i przekazaniu wymaganej dokumentacji.

7. Obowiązki sprawozdawcze nauczycieli

Każde zajęcia prowadzone w ramach projektu będą musiały zostać właściwie udokumentowane. Dokumentacja ta jest niezbędna zarówno ze względów organizacyjnych, jak i sprawozdawczych.

Po przeprowadzeniu zajęć nauczyciel zobowiązany będzie do przekazania organizatorowi następujących materiałów:

1. Listy obecności uczestników
   Lista powinna zawierać datę zajęć, miejsce zajęć, imię i nazwisko prowadzącego oraz imiona i nazwiska uczestników albo inny przyjęty przez organizatora sposób ewidencji obecności.
2. Tematu zajęć
   Nauczyciel powinien wskazać temat przeprowadzonych zajęć, np.:
   • „Jak przygotować pytania do wywiadu ze świadkiem historii”,
   • „Historia rodzinna jako źródło wiedzy o mieście”,
   • „Jak nagrywać i opracowywać rozmowę”,
   • „Od wspomnienia do opowieści – budowanie pracy konkursowej”,
   • „Jak przygotować prezentację multimedialną na podstawie rodzinnych pamiątek”.
3. Krótkiego opisu przebiegu zajęć
   Opis może mieć formę kilku zdań informujących, jakie zagadnienia zostały omówione i jakie ćwiczenia wykonali uczniowie.
4. Dokumentacji fotograficznej z zajęć
   Dokumentacja zdjęciowa powinna przedstawiać przebieg spotkania lub warsztatów. Zdjęcia będą wykorzystywane wyłącznie zgodnie z zasadami przyjętymi przez organizatora oraz z poszanowaniem przepisów dotyczących ochrony wizerunku i danych osobowych.
5. Ewentualnych materiałów dydaktycznych
   Jeżeli nauczyciel przygotuje karty pracy, konspekty, przykładowe pytania, prezentacje lub inne pomoce, może przekazać je organizatorowi jako element dokumentacji merytorycznej.

Obowiązki sprawozdawcze są istotne, ponieważ projekt zakłada przeprowadzenie cyklu warsztatów i spotkań instruktażowych, a ich realizacja będzie monitorowana m.in. poprzez listy obecności, dokumentację fotograficzną oraz potwierdzenie tematów zajęć.

8. Miejsca prowadzenia zajęć

Zajęcia w ramach projektu będą mogły odbywać się w kilku miejscach na terenie Legionowa, w zależności od ustaleń organizacyjnych, dostępności sal oraz potrzeb uczestników.

Możliwe miejsca realizacji zajęć to w szczególności:

• szkoły podstawowe i ponadpodstawowe z terenu Legionowa,
• sale udostępnione przez instytucje kultury,
• miejsca wskazane przez organizatora projektu,
• inne przestrzenie edukacyjne i społeczne na terenie miasta,
• w uzasadnionych przypadkach także miejsca związane z tematyką lokalnej historii.

Ostateczny harmonogram i miejsce prowadzenia zajęć będą ustalane z nauczycielami, szkołami oraz organizatorem projektu.

9. Charakter zajęć

Zajęcia powinny mieć charakter praktyczny i warsztatowy. Oznacza to, że oprócz krótkiego wprowadzenia teoretycznego warto przewidzieć ćwiczenia angażujące uczniów, np.:

• układanie pytań do wywiadu,
• analizę przykładowej rozmowy,
• pracę w grupach nad scenariuszem wywiadu,
• opis rodzinnej fotografii,
• tworzenie krótkiej notatki biograficznej,
• przygotowanie planu pracy konkursowej,
• próbne nagranie wypowiedzi,
• omówienie mocnych stron przygotowanych pomysłów.

Celem zajęć jest praktyczne przygotowanie uczniów do udziału w konkursach i zwiększenie szans na powstanie prac wartościowych, dojrzałych i interesujących.

10. Znaczenie udziału nauczycieli

Udział nauczycieli w projekcie „Legionowo Story” ma zasadnicze znaczenie dla jakości całego przedsięwzięcia. To właśnie nauczyciele będą osobami, które pomogą uczniom przejść od pomysłu do gotowej pracy konkursowej – od pierwszego pytania, przez rozmowę i dokumentację, aż po opracowanie materiału.

Dzięki ich zaangażowaniu uczniowie będą mogli:

• lepiej zrozumieć historię własnego miasta,
• nauczyć się prowadzenia rozmów ze świadkami historii,
• odkrywać rodzinne i lokalne pamiątki,
• rozwijać umiejętności pisarskie i komunikacyjne,
• pracować zespołowo,
• tworzyć materiały o trwałej wartości edukacyjnej i społecznej.

Projekt ma również wymiar wychowawczy. Uczy szacunku dla starszych mieszkańców, wrażliwości na pamięć rodzinną, odpowiedzialności za słowo oraz uważności wobec miejsca, w którym się żyje.